زبان ترکی آذربایجانی به‌عنوان یکی از زبان‌های مهم اقلیت در شمال‌غرب ایران، با وجود تراکم بالای گویشوران در مناطق شهری سه استان آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل، با چالش‌های ساختاری و کارکردی متعددی در حفظ و ارتقای گونه معیار مواجه است. این پژوهش با رویکرد مروری نظام‌مند و تحلیل اسنادی، به بررسی و ترکیب یافته‌های پژوهش‌های پیشین در بازه زمانی ۲۰۱۶-۲۰۲۶ پرداخته و با بهره‌گیری از چارچوب نظری برنامه‌ریزی زبان معیار (Kloss, 1969; Haugen, 1983)، وضعیت موجود را تحلیل کرده است. چشم‌انداز زبانی شهرهای تبریز، ارومیه و اردبیل به شدت تک‌زبانه (بیش از ۹۵٪ فارسی) است؛ خانواده‌های تحصیل‌کرده به طور فزاینده الگوی جایگزینی فعال را در خانه اجرا می‌کنند؛ و رسانه‌های رسمی سهم ناچیزی (کمتر از ۶۰ دقیقه در روز) به زبان ترکی اختصاص می‌دهند که غالباً با گونه غیرمعیار پخش می‌شود. ارتقای زبان ترکی معیار مستلزم اتخاذ بسته سیاستی یکپارچه در پنج محور برنامه‌ریزی رسمی، بازطراحی آموزشی، مهندسی رسانه، مدیریت شهری و نظام پایش است. تحقق این راهبردها بدون اراده ملی، هماهنگی بین‌نهادی و مشارکت جامعه هدف امکان‌پذیر نیست.